Varis Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Türleri

Varis nedir sorusunun kısa cevabı şudur: Varis, bacak toplardamarlarındaki kapakçıkların yetersiz kalması sonucu genişleyen, kıvrımlı hâle gelen ve çoğu zaman deri altında görülebilen damarlardır. Halk arasında "varis ne demek" diye sorulduğunda genellikle bacaktaki mavi-mor, kabarık damarlar akla gelir; ancak varis yalnızca görüntü sorunu değildir. Bu yazıda varisin neden oluştuğunu, belirtilerini, türlerini ve ne zaman doktora başvurmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Varis Nasıl Oluşur? Kapakçık Yetmezliği

Bacaklardaki toplardamarlar, oksijenini bırakmış kanı yer çekimine karşı kalbe taşır. Bunu başarmak için damarların içinde kanın yalnızca yukarı doğru akmasına izin veren tek yönlü kapakçıklar bulunur. Yürürken kasılan baldır kasları da bir pompa gibi kanı yukarı iter.

Kapakçıklar zayıfladığında ya da damar genişleyip kapakçıklar birbirine tam kapanamadığında kan aşağı doğru geri kaçar. Bu duruma venöz yetmezlik denir. Geri kaçan kan, damar içindeki basıncı artırır; basınç arttıkça damar daha da genişler ve bir kısır döngü başlar. Sonuçta deri altında görünen varisler oluşur.

Varis Neden Olur? Risk Faktörleri

Varis çoğunlukla birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Ailesel yatkınlık: Ailede varis öyküsü olanlarda daha sık görülür.
• Uzun süre ayakta kalmak veya hareketsiz oturmak: Kas pompası yeterince çalışmaz.
• Kadın cinsiyet ve hormonlar: Hormonal değişiklikler damar duvarının esnekliğini etkileyebilir.
• Gebelik: Artan kan hacmi ve rahmin damarlara baskısı varisi tetikleyebilir.
• Fazla kilo: Bacak toplardamarları üzerindeki yükü artırır.
• İleri yaş: Damar duvarı ve kapakçıklar zamanla yıpranır.
• Geçirilmiş derin ven trombozu (pıhtı): Kapakçıklara kalıcı zarar verebilir.

Gebelikte varis oluşumu ve korunma yolları için gebelikte varis neden olur, nasıl önlenir yazısına göz atabilirsiniz.

Varis Belirtileri

Belirtiler varisin evresine göre değişir. Bazı hastalarda gözle görülür bir damar olmadan da şikâyetler başlayabilir:

• Bacaklarda ağırlık, yorgunluk ve dolgunluk hissi
• Akşama doğru artan ağrı, sızı veya zonklama
• Ayak bileğinde şişlik
• Gece kramplar, huzursuz bacak hissi
• Damarların üzerinde kaşıntı veya yanma
• Deri altında belirgin, kıvrımlı, mavi-mor damarlar

Bacakları yukarı kaldırmak ve dinlenmek şikâyetleri genellikle hafifletir; bu, varise bağlı yakınmaların tipik özelliklerinden biridir.

Varis Türleri

Varisler damarın büyüklüğüne ve derinliğine göre farklı gruplara ayrılır. Bu ayrım, tedavi seçimini de doğrudan etkiler.

Kılcal (örümcek ağı) varisler

Deriden kabarmayan, kırmızı-mor renkli, ince ve ağ şeklinde damarlardır. Çoğu zaman estetik açıdan rahatsızlık verir; ancak bazen altta yatan bir yetmezliğin işareti olabilir. Tedavi seçenekleri için kılcal varislerin tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.

Retiküler varisler

Kılcal varislerden biraz daha kalın, mavi-yeşil renkli, deriden hafifçe belirgin olabilen damarlardır. Sıklıkla kılcal varislerle birlikte görülür ve onları besleyebilir.

Büyük (safen kaynaklı) varisler

Deriden belirgin şekilde kabarık, kıvrımlı ve elle hissedilebilen damarlardır. Genellikle büyük safen veya küçük safen adı verilen ana yüzeysel toplardamarlardaki yetmezlikten kaynaklanır. Bu tür varislerde asıl sorunun kaynağının tedavi edilmesi gerekir; ayrıntılar için büyük ve kabarık varislerin tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.

CEAP sınıflaması

Hekimler varisin evresini tanımlamak için uluslararası kullanılan CEAP sınıflamasına başvurur. Bu sınıflama klinik görünümü (kılcal damarlardan şişlik, deri değişiklikleri ve yaraya kadar), nedeni, tutulan damar bölgesini ve altta yatan mekanizmayı birlikte değerlendirir. Böylece hastalığın ne kadar ilerlediği ortak bir dille ifade edilir.

Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Aşağıdaki durumlarda bir değerlendirme yaptırmanız önerilir:

• Bacak ağrısı, ağırlık veya şişlik günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Varisler belirginleşiyor ya da yayılıyorsa
• Ayak bileği çevresinde renk değişikliği, kaşıntı veya deride sertleşme başladıysa
• Bacakta yara oluştuysa veya iyileşmiyorsa

Tek bacakta aniden gelişen şişlik, ağrı, kızarıklık ve ısı artışı derin ven trombozunun belirtisi olabilir. Varis üzerinde kanama olursa ya da nefes darlığı, göğüs ağrısı eşlik ederse vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız.

Tedavi Edilmezse Ne Olur? Olası Komplikasyonlar

Varis her hastada aynı hızda ilerlemez; ancak tedavi edilmediğinde bazı hastalarda şu sorunlar gelişebilir:

• Ayak bileği çevresinde kalıcı kahverengi renk değişikliği ve deride sertleşme
• Varis içinde pıhtı oluşması ve damar boyunca ağrılı kızarıklık (yüzeysel tromboflebit)
• İnceleşen deri altındaki varisten kanama
• İyileşmesi güç venöz yaralar

Bu nedenle özellikle deri değişiklikleri başlamışsa varisi ihmal etmemek gerekir.

Varis Teşhisi Nasıl Konulur?

Muayenede varisler görülebilir, ancak sorunun kaynağı olan yetmezlikli damar çoğu zaman daha derindedir. Kesin tanı ve tedavi planı için renkli Doppler ultrason yapılır. Bu inceleme genellikle rahatsızlık vermez, ışın içermez ve hangi damarda geri kaçış olduğunu gösterir. Ayrıntılar için varis hastalığında teşhis nasıl konulur yazımıza bakabilirsiniz.

Varis Nasıl Tedavi Edilir?

Günümüzde varislerin önemli bir kısmında endovenöz lazer, radyofrekans ablasyon, köpük skleroterapisi ve siyanoakrilat yapıştırıcı gibi kesi gerektirmeyen yöntemler değerlendirilebilir. Yöntemlerin nasıl çalıştığını, birbirinden farklarını ve işlem sürecini ameliyatsız varis tedavisi: yöntemler, süreç ve karşılaştırma rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

Tedavi sonrası süreç için varis tedavisi sonrası dikkat edilmesi gerekenler sayfamıza; tedaviyi destekleyen günlük alışkanlıklar için varis için beslenme ve egzersiz önerileri yazısına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Varis ne demek, sadece görüntü sorunu mudur?

Varis, kapakçık yetmezliği nedeniyle genişlemiş toplardamar demektir. Kılcal varisler çoğu zaman estetik bir sorun olsa da büyük varisler ağrı, şişlik, deri değişiklikleri ve yara gibi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle şikâyet varsa değerlendirme yaptırmak önemlidir.

Varis kendiliğinden geçer mi?

Oluşmuş bir varis genellikle kendiliğinden geçmez. Kompresyon çorabı, hareket ve kilo kontrolü şikâyetleri hafifletebilir ve ilerlemeyi yavaşlatabilir; ancak hasarlı damarı onarmaz. Gebelikte ortaya çıkan varislerin bir kısmı doğumdan sonra gerileyebilir.

Erkeklerde de varis olur mu?

Evet, varis erkeklerde de görülür. Kadınlarda hormonal etkiler ve gebelik nedeniyle daha sık karşılaşılsa da ailesel yatkınlık ve uzun süre ayakta çalışma erkeklerde de önemli risk faktörleridir.

Varis ile derin ven trombozu aynı şey midir?

Hayır. Varis yüzeysel toplardamarların genişlemesidir; derin ven trombozu ise bacaktaki derin toplardamarlarda pıhtı oluşmasıdır ve acil değerlendirme gerektirir. Ancak ilerlemiş varislerde pıhtı riski artabileceğinden iki durum arasında ilişki vardır.

Varis için hangi doktora gidilir?

Varis değerlendirmesi ve ameliyatsız tedavisi girişimsel radyoloji, kalp-damar cerrahisi gibi damar hastalıklarıyla ilgilenen uzmanlarca yapılır. Önemli olan, Doppler ultrasonla damar haritasını çıkarabilen ve tedavi seçeneklerini sizinle birlikte değerlendirebilen deneyimli bir hekime başvurmanızdır.

İlgili İçerikler

• Ameliyatsız Varis Tedavisi: Yöntemler, Süreç ve Karşılaştırma
• Lazerle (Endovenöz Lazer/EVLA) Varis Tedavisi
• Köpük Skleroterapisi ile Varis Tedavisi
• Varis Hastalığında Teşhis Nasıl Konulur?
• Varislerim Var, Ne Yapmalıyım?
• Varis Tedavisi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve görüntüleme sonrası hekiminizle birlikte verilir.